Áp lực tâm lý ảnh hưởng thế nào đến đường huyết?

“Món này có ăn được không?”, “Đường huyết hôm nay lại cao rồi”, “Sau này có xảy ra biến chứng không?”, “Liệu mình có trở thành gánh nặng cho con cái?”…

Có những áp lực người tiểu đường phải đối diện mỗi ngày nhưng ít khi chia sẻ với người thân. Việc sống cùng một bệnh mạn tính, thường xuyên chú ý ăn uống, thuốc men, vận động và các chỉ số sức khỏe có thể tạo nên một gánh nặng tâm lý đáng kể.

Đáng chú ý, stress không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc mà còn có thể tác động tới đường huyết và khả năng tự chăm sóc của người tiểu đường. Vì vậy, chăm sóc tinh thần cũng nên được xem là một phần của hành trình quản lý bệnh lâu dài.

Vì sao người tiểu đường dễ chịu nhiều áp lực tâm lý?

Một người khỏe mạnh có thể chỉ nghĩ về bữa ăn khi cảm thấy đói. Nhưng với nhiều người tiểu đường, trước một món ăn có thể xuất hiện hàng loạt câu hỏi:

• Món này có nhiều đường không?
• Có được ăn cơm, trái cây hay đồ ngọt không?
• Ăn bao nhiêu là đủ?
• Đường huyết sau ăn liệu có tăng?
• Có cần uống thuốc đúng giờ không?
• Lần tái khám tới kết quả sẽ thế nào?

Việc phải duy trì nhiều quyết định liên quan đến sức khỏe mỗi ngày có thể khiến người bệnh cảm thấy mệt mỏi, lo lắng hoặc mất động lực.

Ngoài ra còn có những nỗi sợ khác như nguy cơ biến chứng, chi phí điều trị, khả năng tự chăm sóc bản thân khi lớn tuổi hoặc cảm giác mình đang làm phiền con cháu.

CDC gọi trạng thái cảm thấy quá tải, lo lắng, thất vọng hoặc “kiệt sức” vì phải liên tục quản lý bệnh là diabetes distress – căng thẳng liên quan đến bệnh tiểu đường. Đây không đồng nghĩa với trầm cảm, nhưng nếu kéo dài có thể khiến người bệnh giảm động lực chăm sóc bản thân.

Stress có thể ảnh hưởng đến đường huyết như thế nào?

Khi cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng, một số hormone liên quan đến phản ứng stress được giải phóng để giúp cơ thể sẵn sàng đối phó với tình huống được xem là “đe dọa”.

Quá trình này có thể làm thay đổi đường huyết. Ở người tiểu đường type 2, stress tinh thần có thể làm đường huyết tăng; còn ở người tiểu đường type 1, đáp ứng có thể khác nhau giữa từng người. Stress thể chất do bệnh tật hoặc chấn thương cũng có thể làm đường huyết tăng.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa cứ căng thẳng là đường huyết chắc chắn sẽ tăng. Phản ứng của mỗi cơ thể khác nhau và đường huyết còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như bữa ăn, thuốc, vận động và giấc ngủ.

Một tác động khác đôi khi còn quan trọng hơn là stress làm thay đổi hành vi.

Khi quá mệt mỏi về tinh thần, người bệnh có thể:

• Ăn uống thất thường hoặc tìm đến đồ ăn để giải tỏa cảm xúc.
• Bỏ bữa vì lo đường huyết tăng.
• Ngại vận động.
• Ngủ ít hoặc ngủ không ngon.
• Quên thuốc hoặc ngại theo dõi đường huyết.
• Trì hoãn tái khám.

Khi những thói quen này lặp lại, việc quản lý bệnh càng khó khăn và người bệnh lại càng lo lắng hơn.

Vòng lặp “càng lo đường huyết – càng khó chăm sóc bản thân”

Một tình huống khá phổ biến là:

Đường huyết chưa như mong muốn → lo lắng → kiêng khem quá mức hoặc mất ngủ → cơ thể mệt mỏi → việc chăm sóc bản thân khó duy trì → tiếp tục lo về đường huyết.

NIDDK cũng chỉ ra rằng mối quan hệ giữa căng thẳng cảm xúc và việc quản lý tiểu đường có thể diễn ra theo hai chiều: cảm xúc tiêu cực khiến người bệnh khó duy trì hành vi chăm sóc, trong khi những khó khăn trong quản lý bệnh lại tiếp tục làm tăng cảm giác căng thẳng.

Chính vì vậy, mục tiêu không phải là yêu cầu người tiểu đường “đừng lo nữa”. Thay vào đó, cần tìm ra điều đang khiến họ lo và từng bước tháo gỡ.

Những dấu hiệu cho thấy người tiểu đường đang chịu quá nhiều áp lực

Mỗi người biểu hiện khác nhau, nhưng gia đình có thể chú ý nếu người bệnh thường xuyên:

• Lo lắng quá mức về từng món ăn hoặc từng chỉ số đường huyết.
• Cảm thấy mệt mỏi vì phải quản lý bệnh mỗi ngày.
• Hay cáu gắt, buồn bã hoặc mất hứng thú với các hoạt động trước đây.
• Không muốn kiểm tra đường huyết hoặc tái khám.
• Ăn quá ít vì sợ đường tăng.
• Khó ngủ, ngủ quá ít hoặc quá nhiều.
• Thường xuyên nói rằng việc kiểm soát bệnh “quá sức” với mình.

CDC khuyến nghị người có cảm giác căng thẳng, buồn bã hoặc quá tải kéo dài nên trao đổi với đội ngũ chăm sóc sức khỏe để nhận được hỗ trợ phù hợp.

Nếu cảm giác buồn chán, mất hy vọng kéo dài, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hoặc xuất hiện ý nghĩ làm tổn thương bản thân, cần tìm sự hỗ trợ chuyên môn về sức khỏe tâm thần càng sớm càng tốt.

5 cách giúp người tiểu đường giảm bớt áp lực mỗi ngày

1. Đừng đặt mục tiêu “mọi chỉ số lúc nào cũng phải hoàn hảo”

Đường huyết có thể dao động do nhiều yếu tố. Một chỉ số chưa như mong muốn không có nghĩa toàn bộ quá trình chăm sóc đã thất bại.

Thay vì cố thay đổi tất cả cùng lúc, có thể tập trung vào một hoặc hai mục tiêu nhỏ như đi bộ đều hơn, ăn đúng giờ hoặc ngủ sớm hơn.

2. Duy trì vận động phù hợp

Đi bộ, vận động nhẹ hoặc các hoạt động yêu thích không chỉ có lợi cho thể chất mà còn có thể giúp cải thiện tâm trạng và giảm stress. NIDDK khuyến nghị hoạt động thể chất là một phần quan trọng trong quản lý tiểu đường và chăm sóc sức khỏe tinh thần.

3. Quan tâm đến giấc ngủ

Stress khiến khó ngủ, trong khi thiếu ngủ lại có thể làm người bệnh mệt mỏi và khó kiểm soát sinh hoạt hơn. NIDDK cho biết ngủ quá ít hoặc quá nhiều cũng có thể ảnh hưởng đến đường huyết.

4. Đừng biến chế độ ăn thành danh sách “cấm”

Một trong những áp lực lớn nhất của người tiểu đường là cảm giác “từ nay không được ăn gì nữa”.

Thực tế, dinh dưỡng tiểu đường cần chú ý đến tổng thể khẩu phần, lượng carbohydrate, cách kết hợp thực phẩm và nhu cầu của từng người. Kiêng quá mức không phải lúc nào cũng tốt và có thể khiến chế độ ăn khó duy trì lâu dài.

5. Chia sẻ khi cảm thấy quá tải

Hãy nói với bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng hoặc người thân khi việc quản lý bệnh khiến bản thân quá mệt mỏi.

Đôi khi, được lắng nghe và cùng giải quyết một vấn đề nhỏ đã có thể khiến hành trình sống cùng tiểu đường trở nên nhẹ nhàng hơn.

Với người tiểu đường, một bữa cơm có người đồng hành cũng rất quan trọng

Gia đình đôi khi vì quá lo cho bố mẹ mà vô tình tạo thêm áp lực:

“Không được ăn món này.”

“Bố lại ăn cơm à?”

“Mẹ phải kiêng tuyệt đối chứ!”

Sự quan tâm là cần thiết, nhưng cách thể hiện cũng rất quan trọng.

Thay vì liên tục nhắc nhở, người thân có thể cùng tìm hiểu về dinh dưỡng, cùng xây dựng bữa ăn phù hợp và cùng ăn với người bệnh.

Hãy để bữa cơm vẫn là khoảng thời gian vui vẻ của gia đình, thay vì trở thành một “bài kiểm tra” mà người tiểu đường luôn sợ mình làm sai.

Dinh dưỡng chủ động cũng là một cách giảm bớt nỗi lo ăn uống

Khi chế độ ăn được xây dựng rõ ràng, đa dạng và phù hợp, người tiểu đường có thể bớt cảm giác mỗi bữa ăn đều là một lựa chọn đầy rủi ro.

Bên cạnh bữa chính, với người có nhu cầu bổ sung dinh dưỡng, có thể cân nhắc một bữa phụ phù hợp với tổng khẩu phần trong ngày.

Suppro Cerna là sản phẩm bổ sung dinh dưỡng dành cho người cần kiểm soát đường huyết, có GI lâm sàng = 27, phù hợp để cân nhắc sử dụng như một lựa chọn bữa phụ tùy theo nhu cầu dinh dưỡng của từng người.

Điều quan trọng vẫn là duy trì chế độ ăn cân đối, vận động, sử dụng thuốc và theo dõi sức khỏe theo hướng dẫn của bác sĩ.

Sống cùng tiểu đường không có nghĩa là mỗi ngày phải sống cùng nỗi sợ. Hiểu đúng hơn về bệnh, dinh dưỡng và chính cơ thể mình là bước đầu để hành trình ấy trở nên chủ động và nhẹ nhàng hơn.