5 nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng dành cho người tiểu đường

Khi được chẩn đoán tiểu đường, nhiều người lập tức nghĩ rằng từ nay phải “kiêng đủ thứ”: bỏ cơm, tránh trái cây, không dám ăn món mình thích. Nhưng dinh dưỡng cho người tiểu đường không đơn giản là càng kiêng càng tốt.

Điều quan trọng hơn là hiểu cách lựa chọn thực phẩm, kiểm soát khẩu phần và xây dựng một chế độ ăn đủ dinh dưỡng nhưng vẫn phù hợp với mục tiêu kiểm soát đường huyết.

Dưới đây là 5 nguyên tắc dinh dưỡng cho người tiểu đường có thể giúp việc ăn uống trở nên chủ động và nhẹ nhàng hơn mỗi ngày.

1. Cân nhắc chia nhỏ bữa ăn khi phù hợp với nhu cầu

Không phải tất cả người tiểu đường đều bắt buộc phải ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày. Số lượng bữa ăn cần phụ thuộc vào nhu cầu năng lượng, thói quen sinh hoạt, mức độ vận động, tình trạng dinh dưỡng và thuốc đang sử dụng.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc bố trí thêm bữa phụ có thể hữu ích, chẳng hạn:

• Khoảng cách giữa hai bữa chính kéo dài.
• Người lớn tuổi ăn được ít trong mỗi bữa.
• Người có nhu cầu bổ sung thêm năng lượng và dinh dưỡng.
• Lịch làm việc hoặc vận động khiến giờ ăn thay đổi.
• Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị chia khẩu phần thành nhiều bữa.

Điều cần lưu ý là chia nhỏ bữa không đồng nghĩa với ăn liên tục cả ngày.

Mỗi bữa phụ vẫn cần được tính vào tổng năng lượng và lượng carbohydrate trong ngày. Nếu bữa chính đã đáp ứng đủ nhu cầu, việc ăn thêm nhiều bữa phụ không cần thiết có thể làm tăng tổng năng lượng nạp vào.

Với người đang sử dụng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết, không nên tự ý bỏ bữa hoặc thay đổi thời gian ăn mà chưa trao đổi với nhân viên y tế.

2. Chú ý thứ tự ăn trong một bữa

Không chỉ “ăn gì”, cách chúng ta ăn một bữa cũng đáng được quan tâm.

Một cách sắp xếp có thể tham khảo là:

Rau và thực phẩm giàu chất xơ → thực phẩm giàu đạm → thực phẩm chứa carbohydrate như cơm, bún, mì, khoai…

Một số nghiên cứu cho thấy việc ăn rau và protein trước nguồn carbohydrate có thể góp phần làm đáp ứng đường huyết sau ăn diễn ra từ từ hơn ở một số người.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng chỉ cần đổi thứ tự ăn thì có thể thoải mái ăn bao nhiêu cơm hoặc tinh bột cũng được.

Khẩu phần vẫn là yếu tố rất quan trọng.

Ví dụ, thay vì một bữa chỉ gồm nhiều cơm và ít thức ăn, người tiểu đường có thể hướng đến một đĩa ăn cân đối hơn với rau xanh, nguồn protein phù hợp và lượng thực phẩm chứa carbohydrate vừa với nhu cầu.

Đây là cách thay đổi nhỏ, tương đối dễ thực hiện và không khiến người bệnh cảm thấy mình phải ăn một “thực đơn đặc biệt” hoàn toàn khác với gia đình.

3. Hiểu đúng GI và GL khi lựa chọn thực phẩm

GI và GL thường được nhắc đến trong dinh dưỡng người tiểu đường, nhưng hai khái niệm này rất dễ bị hiểu nhầm.

GI là gì?

GI – Glycemic Index, hay chỉ số đường huyết của thực phẩm, phản ánh khả năng làm tăng đường huyết của thực phẩm chứa carbohydrate so với thực phẩm tham chiếu trong điều kiện thử nghiệm.

Nói đơn giản, GI cho chúng ta thêm thông tin về chất lượng carbohydrate và mức độ làm tăng đường huyết của một loại thực phẩm.

GL là gì?

GL – Glycemic Load, hay tải lượng đường huyết, tính đến cả GI và lượng carbohydrate tiêu hóa thực tế trong khẩu phần ăn.

Công thức:

GL = GI × lượng carbohydrate tiêu hóa trong khẩu phần / 100

Điều này giải thích vì sao không nên chỉ nhìn một thực phẩm có GI cao hay thấp rồi kết luận ngay “được ăn” hoặc “không được ăn”.

Một khẩu phần nhỏ của thực phẩm GI cao có thể tạo tải lượng carbohydrate khác với việc ăn một khẩu phần rất lớn của thực phẩm có GI thấp hơn.

Vì vậy, khi lựa chọn món ăn, người tiểu đường nên quan tâm đồng thời đến:

• Chỉ số GI nếu có thông tin.
• Lượng carbohydrate.
• Khẩu phần thực tế.
• Chất xơ.
• Cách chế biến.
• Những thực phẩm được ăn cùng trong bữa.

GI là một công cụ tham khảo, không phải tiêu chí duy nhất để đánh giá toàn bộ giá trị của thực phẩm.

4. Ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng thay vì chỉ tập trung “cắt đường”

Một sai lầm phổ biến của nhiều người tiểu đường là tập trung quá nhiều vào câu hỏi:

“Món này có đường không?”

Trong khi một chế độ ăn tốt cần nhìn rộng hơn vào giá trị dinh dưỡng của toàn bộ bữa ăn.

Người tiểu đường vẫn cần đầy đủ các nhóm chất cần thiết cho cơ thể, bao gồm carbohydrate, protein, chất béo, vitamin, khoáng chất và chất xơ.

Có thể ưu tiên:

Rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ

Chất xơ góp phần tạo cảm giác no và giúp bữa ăn cân đối hơn. Rau xanh, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và một số loại trái cây là những nguồn có thể được đưa vào chế độ ăn phù hợp.

Nguồn protein phù hợp

Cá, trứng, thịt nạc, đậu phụ, các loại đậu và những nguồn protein phù hợp khác giúp bổ sung dưỡng chất cần thiết cho cơ thể.

Chất béo tốt với khẩu phần hợp lý

Các loại hạt, cá béo và dầu thực vật phù hợp có thể góp phần cung cấp chất béo trong chế độ ăn, nhưng vẫn cần chú ý tổng năng lượng.

Trái cây không cần bị loại bỏ hoàn toàn

Người tiểu đường vẫn có thể ăn trái cây. Nên ưu tiên trái cây nguyên miếng thay vì nước ép và kiểm soát lượng ăn phù hợp.

Điều đáng lo không chỉ là ăn quá nhiều, mà còn là kiêng khem quá mức khiến khẩu phần ngày càng nghèo nàn.

Đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi, nếu ăn ít kéo dài, sụt cân hoặc khẩu phần không đáp ứng nhu cầu, cần đánh giá lại tình trạng dinh dưỡng thay vì tiếp tục cắt giảm thực phẩm một cách máy móc.

5. Uống đủ nước và duy trì vận động phù hợp

Dinh dưỡng không thể tách rời khỏi lối sống.

Uống đủ nước

Nước cần thiết cho nhiều hoạt động của cơ thể. Người tiểu đường nên duy trì thói quen uống nước đều trong ngày, ưu tiên nước lọc và hạn chế các loại đồ uống có nhiều đường.

Nhu cầu nước có thể khác nhau tùy tuổi, mức độ vận động, thời tiết và tình trạng sức khỏe. Người có bệnh tim, bệnh thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu kiểm soát lượng dịch cần tuân thủ hướng dẫn riêng.

Duy trì vận động

Hoạt động thể chất phù hợp là một phần quan trọng trong chăm sóc người tiểu đường.

Không nhất thiết phải bắt đầu bằng những bài tập nặng. Đi bộ, vận động nhẹ, làm việc nhà hoặc những hình thức vận động phù hợp với sức khỏe đều có thể giúp hình thành lối sống chủ động hơn.

Điều quan trọng là lựa chọn mức độ vận động phù hợp với tuổi, thể trạng và hướng dẫn của nhân viên y tế, đặc biệt ở người có biến chứng hoặc bệnh lý đi kèm.

Suppro Cerna – Đồng hành cùng chế độ dinh dưỡng chủ động

Một chế độ ăn dành cho người tiểu đường không nên được xây dựng bằng nỗi sợ thực phẩm, mà bằng hiểu biết về dinh dưỡng và khả năng duy trì lâu dài.

Với người có nhu cầu bổ sung dinh dưỡng hoặc cần một lựa chọn thuận tiện cho bữa phụ, có thể cân nhắc sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt phù hợp với người cần kiểm soát đường huyết.

Suppro Cerna là giải pháp bổ sung dinh dưỡng dành cho người cần kiểm soát đường huyết với GI lâm sàng = 27.

Sản phẩm đồng thời cung cấp các thành phần dinh dưỡng như protein và chất xơ, có thể được cân nhắc như một lựa chọn bổ sung trong chế độ dinh dưỡng hằng ngày tùy theo nhu cầu của từng người.

Suppro Cerna hiện có:

• Lon 800g: phù hợp với nhu cầu sử dụng thường xuyên tại nhà.
• Hộp 12 gói x 30g: định lượng thuận tiện, dễ mang theo khi đi làm hoặc đi xa.

Sản phẩm không thay thế một chế độ ăn cân đối và không thay thế thuốc hoặc phác đồ điều trị được bác sĩ chỉ định.

Ăn đúng không có nghĩa là phải ăn trong áp lực

5 nguyên tắc quan trọng có thể ghi nhớ gồm:

Ăn theo nhu cầu – sắp xếp bữa hợp lý – hiểu GI và GL – ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng – kết hợp uống đủ nước và vận động.

Thay vì đặt mục tiêu “kiêng càng nhiều càng tốt”, hãy hướng tới một chế độ ăn đủ chất, phù hợp với tình trạng sức khỏe và có thể duy trì lâu dài.

Bởi với người tiểu đường, một kế hoạch dinh dưỡng tốt không chỉ cần phù hợp với đường huyết mà còn cần giúp cơ thể được cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và cuộc sống bớt áp lực hơn.

Hiểu đúng – Ăn đúng – Sống chủ động mỗi ngày.