Chế độ ăn sau phẫu thuật ung thư dạ dày

Bạn đang lo lắng về chế độ dinh dưỡng sau phẫu thuật ung thư dạ dày, nên ăn uống như thế nào? Bài viết này sẽ là cẩm nang hữu ích giúp bạn nâng cao khả năng hồi phục, tránh các biến chứng sau phẫu thuật ung thư dạ dày bằng chế độ dinh dưỡng khoa học!

Hình 1: Chế độ dinh dưỡng hợp lý

1. Ung thư dạ dày là gì?

Ung thư dạ dày là loại ung thư phổ biến thứ năm và là nguyên nhân thứ ba gây tử vong thứ ba liên quan đến ung thư trên toàn thế giới. 

Một trong những phương pháp chính điều trị ung thư dạ dày là phẫu thuật cắt dạ dày. Phẫu thuật có thể cắt bán phần dạ dày hoặc cắt dạ dày toàn bộ. Nhìn chung, với những bệnh nhân bị ung thư dạ dày thì nguy cơ suy dinh dưỡng là rất lớn, đặc biệt với đối tượng có phẫu thuật cắt dạ dày. Trước khi phẫu thuật, bệnh nhân có thể có những khối u chèn ép, gây hạn chế lượng thức ăn cũng như khả năng hấp thu. Sau khi phẫu thuật hoặc điều trị hóa chất, một số triệu chứng như buồn nôn, chán ăn, nhanh no, trào ngược dạ dày, thiếu máu,… có thể xảy ra, dinh dưỡng không thể cung cấp đầy đủ khiến bệnh nhân giảm cân, gây ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng khả năng hồi phục.
Vì thế, để có thể nâng cao hiệu quả điều trị cũng như giảm nguy cơ tái phát bệnh lý, chúng ta cần xây dựng một chế độ dinh dưỡng hợp lý, khoa học, đảm bảo đầy đủ dưỡng chất cho cơ thể người bệnh.

2. Chế độ dinh dưỡng sau phẫu thuật ung thư dạ dày

2.1. Giai đoạn ngay sau phẫu thuật 

Việc bắt đầu cung cấp dinh dưỡng đường tiêu hóa sớm cho bệnh nhân sau khi cắt dạ dày đã được khuyến cáo qua nhiều nghiên cứu. Hướng dẫn đồng thuận của ERAS( Enhanced Recovery After Surgery) đã khuyến nghị nên cung cấp cho bệnh nhân đồ uống và thức ăn từ 1 ngày sau phẫu thuật. 

Trong vòng 24h đầu, người bệnh có thể được khởi động ruột bằng dung dịch maltodextrins và sau đó, từ 24 – 48h có thể bổ sung chế độ ăn lỏng khởi động bằng nước cháo muối 50 -100ml/ lần, chia nhỏ nhiều lần trong ngày (5-6 bữa). Đồng thời trong giai đoạn này, bệnh nhân sẽ cần được bổ sung dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch để có thể đảm bảo đủ năng lượng cung cấp. Ngày thứ 3 trở đi, lượng ăn đường tiêu hóa, có thể ăn qua miệng hoặc nuôi dưỡng đặc biệt qua ống thông, sẽ tăng dần lên, số bữa vẫn cần được chia nhỏ và giảm dần dinh dưỡng tĩnh mạch.

2.2. Giai đoạn 2: 6-8 tuần sau phẫu thuật

Đây là giai đoạn phục hồi của cơ thể người bệnh. Lúc này, dạ dày – một cơ quan có chức năng dự trữ, nghiền nhỏ, trộn lẫn thức ăn cùng enzyme tiêu hóa cũng như hấp thu một phần dinh dưỡng, đang bị tổn thương và giảm hoặc mất hoàn toàn chức năng. Do đó, cơ thể có thể gặp phải một số các triệu chứng như hội chứng dumping, trào ngược thực quản, tiêu chảy, khó tiêu, căng tức thượng vị, đi ngoài phân mỡ,… Một chế độ dinh dưỡng hợp lý, giàu protein và dễ tiêu hóa là rất cần thiết cho cơ thể người bệnh trong giai đoạn này

Một nguyên tắc chung nhất cho những bệnh nhân sau phẫu thuật cắt dạ dày là ăn thường xuyên, tức chia nhỏ nhiều bữa trong ngày, ít nhất 6 – 8 bữa theo những khung giờ cố định để đạt được nhu cầu năng lượng, lượng protein cần thiết để hồi phục hiệu quả và ăn đậm độ tăng dần, từ lỏng, nghiền nhừ, mềm đến chế độ ăn thông thường. 

Hình 2: Chế độ ăn lỏng, mềm nhừ

Ngoài ra, người bệnh nên lưu ý một số những hướng dẫn nhằm hạn chế các triệu chứng khó chịu có thể gặp phải sau phẫu thuật như sau:

2.2.1. Hội chứng Dumping 

Hội chứng Dumping có thể gặp sớm sau 15- 45 phút sau ăn với biểu hiện như buồn nôn, nôn, đau quặn bụng, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc muộn sau 2-3 giờ, người bệnh có thể mệt mỏi, toát mồ hôi, hạ đường huyết. 

Người bệnh nên ăn chậm, nhai kỹ, ăn lượng ít một, tránh những thực phẩm nhiều tinh bột tiêu hóa nhanh, đồ uống quá ngọt cũng như tránh uống nước trong bữa ăn, có thể uống nước 30 phút trước hoặc sau khi ăn. Nếu muốn sử dụng những thực phẩm ngọt, tinh bột tiêu hóa nhanh thì cần ăn kèm hoặc sau những thực phẩm chứa protein. Hơn nữa, việc mang theo đồ ăn dự trữ kẹo, bánh cũng là một cách đề phòng tốt khi bị hạ đường huyết.

2.2.2. Cảm giác nhanh no

Cảm giác nhanh no hay xảy ra ở những người phẫu thuật còn bảo tồn môn vị, điều này sẽ hạn chế lượng ăn nhiều của người bệnh, có thể gây ra cảm giác chướng bụng, khó tiêu. Để giảm cảm giác này, người bệnh nên có chế độ ăn uống đúng giờ (ví dụ 6 bữa thì có thể theo khung giờ 6h – 9h – 12h – 15h – 18h – 21h ), hạn chế những thực phẩm giàu chất xơ không hòa tan và thực phẩm tạo khí như măng, đỗ, ngũ cốc nguyên cám, hạt có vỏ, quả xanh,… hay những đồ uống có ga. 

2.2.3. Trào ngược dạ dày thực quản

Những bệnh nhân có cắt cả tâm vị thì thường hay gặp triệu chứng này. Khi đó, người bệnh nên ăn ở tư thế ngồi, đứng thẳng sau khi ăn, tránh nằm ngay sau ăn để tránh trào ngược dịch mật. Bệnh nhân cũng nên tránh những thức ăn quá nóng hoặc quá lạnh, quá cay, nhiều chất béo, hạn chế sử dụng rượu, bia, cà phê và có thể kết hợp vận động nhẹ nhàng.

Hình 3: Tư thế ăn uống hợp lý

2.3. Chế độ dinh dưỡng sau phẫu thuật ung thư dạ dày giai đoạn 3

Khi đã dung nạp tốt với chế độ dinh dưỡng ở giai đoạn 2 cũng như đã tăng dần được đậm độ thức ăn như bình thường trước khi phẫu thuật, người bệnh có thể bước vào giai đoạn 3 – chế độ ăn khoa học, tránh giảm cân, thiếu hụt dinh dưỡng và phòng ngừa bệnh tái phát.

2.3.1. Nguyên tắc dinh dưỡng chung

Giống như ở giai đoạn 2, người bệnh vẫn nên:

• Ăn ít nhất 6-8 bữa/ ngày, ăn chậm, nhai kĩ, thư giãn trong khi ăn
• Nên uống chất lỏng hoặc súp 30 phút trước hoặc sau ăn, giới hạn lượng chất lỏng ¼ -½ cốc trong bữa ăn
•  Ăn những thực phẩm chứa protein trong mỗi bữa ăn, kể cả bữa ăn nhẹ 
• Tránh ăn đồ quá ngọt, đồ uống có cồn, đồ uống có ga và ghi lại những thực phẩm nếu sau khi ăn cảm thấy khó chịu để tránh sử dụng lần sau. Những thực phẩm tinh bột, đồ ngọt, hoa quả ngọt thì nên ăn ăn cùng với những thực phẩm chứa protein.
• Tránh sử dụng những thực phẩm chế biến sẵn, thịt chế biến sẵn, thực phẩm chứa quá nhiều chất béo, đồ chiên rán, thức ăn cay nóng, nhiều gia vị,..

2.3.2. Lưu ý về bổ sung chất xơ và đường ngọt

Ở giai đoạn này, người bệnh có thể bổ sung lại những thực phẩm chứa nhiều chất xơ như trái cây tươi, rau, ngũ cốc nguyên hạt, .. tuy nhiên, cần khởi đầu với lượng vừa phải và theo dõi cảm giác của cơ thể, nếu cảm thấy không thoải mái thì nên hạn chế lại, đồng thời cần đảm bảo cân bằng những thực phẩm giàu chất xơ ít calo với thực phẩm giàu calo, giàu protein để tránh giảm cân quá nhiều.

Người bệnh cần lưu ý về lâu dài, cơ thể có thể dung nạp được một lượng thức ăn có chứa đường ngọt bổ sung sau bữa ăn giàu protein nhưng chúng ta vẫn có nguy cơ mắc hội chứng dumping sớm và muộn suốt cuộc đời.

3. Một số lưu ý khác

Do có nguy cơ tái phát bệnh lý, người bệnh nên được tái khám định kỳ 6 tháng – 1 năm nhằm phát hiện sớm sự tái phát, để có thể được điều trị kịp thời.

Hơn nữa, người bệnh phẫu thuật cắt dạ dày có nguy cơ thiếu máu cao, do đó việc tái khám định kỳ thường xuyên cũng giúp phát hiện sớm biến chứng này. Khi đó, cần bổ sung sắt, vitamin B12, đồng thời tăng cường những thực phẩm giàu sắt, vitamin C, giàu protein để hạn chế nguy cơ này. 

Người bệnh cũng nên có một chế độ tập luyện thể dục thể thao hợp lý, quản lý căng thẳng và không sử dụng thuốc lá để giảm nguy cơ tái phát ung thư. 

Nguyễn Minh Ngọc

HINU – Giấc mơ dinh dưỡng Việt