Dinh dưỡng ở bệnh lý viêm ruột

Viêm ruột là bệnh lý mãn tính ảnh hưởng đến đường tiêu hoá và gây ra nhiều triệu chứng khó chịu và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Thay đổi chế độ giúp kiểm soát triệu chứng, giảm tình trạng bệnh và ngăn ngừa suy dinh dưỡng. Trong bài viết này cùng Suppro tìm hiểu bệnh lý viêm ruột và dinh dưỡng trong hỗ trợ điều trị bệnh nhé.

1. Tổng quan về bệnh lý viêm ruột

1.1 Bệnh viêm ruột là gì?

Bệnh viêm ruột là một bệnh viêm mãn tính của đường tiêu hóa và được chia thành bệnh Crohn và viêm loét đại tràng. Bệnh Crohn ảnh hưởng bất kỳ đường nào của đường tiêu hoá từ miệng đến hậu môn. Còn viêm loét đại tràng ảnh hưởng đến trực tràng, nhưng có thể lan vào đại tràng sigma, bao gồm toàn bộ đại tràng lên đến manh tràng. Đặc trưng bởi các đợt viêm lặp đi lặp lại của đường tiêu hóa do phản ứng miễn dịch bất thường với hệ vi sinh vật đường ruột.

1.2 Nguyên nhân viêm ruột

• Rối loạn hệ miễn dịch với những thay đổi trong hệ vi sinh vật ruột, loạn khuẩn đường ruột, tổn thương hàng rào niêm mạc ruột.
• Chế độ ăn với nhiều thực phẩm chế biến sẵn, có những thành phần gây kích ứng niêm mạc ruột.
• Hệ quả của hệ thống miễn dịch tấn công virus, vi khuẩn, thức ăn vô hại trong ruột, gây ra tình trạng viêm.
• Các yếu tố bên ngoài: tương tác thuốc với thực phẩm, kháng sinh, thuốc hoá học, môi trường ô nhiễm, lối sống, thói quen ăn uống, căng thẳng hoặc stress oxy hóa.

1.3 Triệu chứng và các biến chứng của bệnh viêm ruột

• Là một phần nguyên nhân gây nên tình trạng suy dinh dưỡng, và mức độ sẽ phụ thuộc vào thời gian, bệnh và phản ứng viêm thúc đẩy quá trình dị hoá.
• Giảm lượng thức ăn đưa vào miệng, tăng khả năng mất chất dinh dưỡng qua đường tiêu hoá, đôi khi do tiêu chảy.
• Tăng nhu cầu dinh dưỡng và tăng nhu cầu chuyển hoá, nhưng giảm tình trạng hấp thu kém chất dinh dưỡng do viêm ruột và teo nhung mao niêm mạc ruột.
• Triệu chứng: đau bụng, tiêu chảy, giảm cân, giảm cảm giác thèm ăn, chán ăn.

Bệnh lý viêm ruột

2. Vai trò dinh dưỡng ở bệnh nhân viêm đường ruột

Việc lựa chọn và sử dụng hợp lý các loại thực phẩm không chỉ giúp bảo vệ hệ tiêu hoá khỏi tình trạng viêm ruột mà còn tác động tích cực đến hệ vi sinh vật đường ruộtt. Vai trò của việc cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng trong chế độ ăn hằng ngày: 

• Phòng ngừa tình trạng suy dinh dưỡng, loãng xương, thiếu chất dinh dưỡng đa lượng hay thiếu hụt vi chất.
• Đảm bảo dinh dưỡng và điều kiện tình trạng sức khoẻ trước phẫu thuật giúp tái lập chế độ ăn bằng miệng sớm, kiểm soát quá trình chuyển hoá, giảm tình trạng dị hoá giảm căng thẳng hoặc suy yếu chức năng đường tiêu hoá.
• Giảm mức độ nghiêm trọng các triệu chứng, kiểm soát triệu chứng như tiêu chảy, đau bụng, giảm tỷ lệ biến chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống, cải thiện tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng.

Vai trò Dinh dưỡng ở bệnh viêm ruột

3. Dinh dưỡng hỗ trợ điều trị và phòng ngừa viêm ruột

Thành phần trong chế độ ăn, thực phẩm có liên quan đến chứng loạn khuẩn ruột làm niêm mạc ruột mỏng, dễ thấm và dẫn đến tình trạng viêm. Chế độ ăn uống là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thành phần của hệ vi khuẩn đường ruột và việc tìm ra những thực phẩm gây kích ứng giúp kiểm soát triệu chứng và quản lý bệnh. 

3.1 Những thực phẩm nên ăn

• Trái cây ít chất xơ và đã gọt vỏ như chuối, bơ, xoài, dưa lưới,..
• Rau không thuộc họ cải như khoai tây, khoai lang, dưa leo, cà rốt, bí đỏ, bầu, ớt chuông, bắp cải,…
• Thực phẩm giàu axit béo omega-3 như cá hồi, cá thu và quả óc chó. Omega-3 điều chỉnh các chất trung gian gây viêm, tăng cytokine chống viêm, kích thích chữa lành vết thương, tái tạo niêm mạc ruột.
• Nguồn protein ít chất béo như cá, gà, trứng, hải sản, đậu và các sản phẩm từ đậu,..
• Các loại ngũ cốc như khoai tây, bí ngô, yến mạch, gạo và mì gạo,…
• Sữa và các sản phẩm từ sữa: sữa chua, phô mai làm từ thực vật đậu nành, hạt nhân, hạt lanh, sữa ít béo.
• Probiotics: có nhiều trong sữa chua, yakult, kim chi,… mang lại lợi ích cho sức khỏe cho hệ vi sinh vật ruột.
• Các loại thảo mộc, gia vị: nghệ, gừng, hành lá, thì là, vỏ chanh,…

Những thực phẩm nên ăn ở bệnh viêm ruột

3.2 Những thực phẩm không nên ăn nhiều

• Chất xơ không hòa tan: rau họ cải, trái cây có vỏ, rau củ, hạt rau lá đậm, bắp cải, súp lơ, đào, mận,…
• Thực phẩm giàu chất xơ như bông cải xanh, cải bắp, súp lơ, rau ngót, rau dền,…
• Một số loại thịt đỏ, thịt mỡ và thịt chế biến sẵn (xúc xích, nem, chả,..).
• Các sản phẩm chứa lactose như sữa bò, phô mai và kem,… 
• Thực phẩm giàu chất béo như bơ, kem, và thực phẩm chiên hoặc chế biến sẵn
• Một số loại đồ uống như rượu, soda, nước ngọt có ga, cà phê và trà,..
• Thực phẩm từ ngũ cốc tinh chế như mì ống trắng, gạo trắng, bột yến mạch, và một số loại bánh mì,…

Những thực phẩm giảm ăn ở bệnh viêm ruột

3.3. Những chế độ ăn có thể áp dụng bệnh lý viêm ruột 

Chế độ ăn kiêng FODMAP

Chế độ ăn kiêng FODMAP tập trung vào việc cắt giảm đường và carbohydrate không được hấp thụ tốt trong đường tiêu hóa, làm giảm mức độ nghiêm trọng và tình trạng khó chịu của ruột. Chế độ ăn FODMAP không làm giảm viêm hoặc tổn thương đường tiêu hóa, mà sử dụng trong thời gian ngắn để giảm triệu chứng. Không nên sử dụng trong thời gian dài vì tăng nguy cơ thiếu hụt các chất dinh dưỡng như carbohydrate phức hợp, canxi, sắt, axit folic, vitamin D, đặc tính chống oxy hoá như flavonoid, carotenoid, axit phenolic. 

Chế độ ăn Địa Trung Hải

Thực phẩm giàu dinh dưỡng như cá, trái cây, rau củ, cung cấp axit béo bão hoà và các chất chống oxy hoá, với thịt đỏ, rượu vang đỏ chỉ sử dụng với số lượng nhỏ. Áp dụng chế độ ăn này, làm giảm tình trạng viêm nhiễm, tăng cường hệ vi khuẩn đường ruột, với nhiều rau, trái cây tăng cảm giác no lâu, rút ngắn thời gian vận chuyển trong ruột. Và chế độ ăn Địa Trung Hải từ lâu đã được chứng minh làm giảm tỷ lệ mắc bệnh ung thư, tăng huyết áp, đái tháo đường và béo phì,..

Chế độ ăn không gluten

Gluten là một loại protein có trong các loại ngũ cốc như lúa mì, lúa mạch đen và lúa mạch – loại thực phẩm kích thích đường tiêu hóa phổ biến ở bệnh Crohn. Một số nghiên cứu chứng minh rằng, chế độ ăn không chứa gluten có thể giúp cải thiện triệu chứng giảm đau bụng, tiêu chảy, đầy hơi.

Chế độ ăn không có Lactose

Nếu cơ thể không dung nạp lactose do thiếu enzym lactase sẽ làm tăng độ thẩm thấu gây tiêu chảy, đầy hơi. Chế độ ăn này nếu loại trừ sẽ làm tăng nguy cơ thiếu canxi, vitamin D, dẫn đến mất khoáng xương, làm tăng nguy cơ suy dinh dưỡng.

Chế độ ăn ở bệnh viêm ruột

3.4 Nguyên tắc ăn uống và chế biến món ăn

• Uống nhiều nước lọc vì tiêu chảy có thể làm tăng tình trạng mất nước. Không nên uống các loại nước ngọt, có ga, rượu vang, bia và các loại nước chứa caffein,..

• Chuẩn bị chế biến dễ dàng những bữa ăn nhỏ, nếu cảm giác chán ăn những bữa chính.
• Chế biến món ăn: ưu tiên hấp, luộc hoặc nướng và tránh chiên thực phẩm. 
• Sử dụng nhật ký thực phẩm: theo dõi các loại thực phẩm ăn và triệu chứng tiêu hóa trong ngày giúp nhận diện và loại bỏ những thực phẩm nên tránh.

4. Kết luận

Bệnh lý viêm ruột Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng giúp hỗ trợ điều trị và kiểm soát triệu chứng của bệnh viêm ruột. Bằng cách ăn những thực phẩm phù hợp lành mạnh giúp kiểm soát các triệu chứng bệnh, cải thiện chất lượng cuộc sống. Vì vậy trong chế độ hằng ngày nên giảm ăn thực phẩm nhiều chất béo, giàu thực phẩm chế biến, đường tinh luyện và thịt đỏ, gây ảnh hưởng tới hệ vi khuẩn đường ruột.

CNDD.Lê Thị Tài

HINU – Giấc mơ Dinh dưỡng Việt