Hướng dẫn từ A đến Z cách xây dựng thực đơn cho người xạ trị

Xạ trị là phương pháp điều trị ung thư hiệu quả, tuy nhiên, nó cũng gây ra nhiều tác dụng phụ cho người bệnh. Để giúp bệnh nhân nhanh chóng phục hồi cùng như hỗ trợ quá trình xạ trị đạt hiệu quả cao nhất, việc xây dựng một chế độ ăn uống khoa học là rất cần thiết. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn bạn chi tiết cách xây dựng thực đơn cho người xạ trị, cùng khám phá nhé!

1. Nguyên tắc xây dựng thực đơn cho người xạ trị

Việc xây dựng thực đơn cho bệnh nhân xạ trị ung thư cần đảm bảo những nguyên tắc sau đây: 

Lắng nghe cơ thể

Xạ trị không chỉ tiêu diệt tế bào ung thư mà còn có thể ảnh hưởng đến các tế bào khỏe mạnh xung quanh vùng điều trị. Một số người có thể cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh, trong khi những người khác có thể gặp phải một số tác dụng phụ nhất định. Các tác dụng phụ này có thể xuất hiện ngay lập tức hoặc sau một thời gian.

Tùy thuộc vào vùng cơ thể được chiếu xạ, người bệnh có thể gặp phải các tác dụng phụ như buồn nôn, ói mửa, chán ăn, khó nuốt, hoặc loét miệng.  

Hãy lắng nghe cơ thể và điều chỉnh chế độ ăn uống một cách linh hoạt theo sở thích và nhu cầu của cơ thể. Nếu bạn không muốn ăn một món nào đó, đừng ép mình. 

“Đừng áp dụng một chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt trong suốt quá trình xạ trị. Thay vào đó, hãy lắng nghe cơ thể bạn và điều chỉnh từng tuần một” – Chuyên gia dinh dưỡng ung thư Shayna Komar cho biết. 

Ăn các bữa ăn giàu dinh dưỡng

Trong quá trình xạ trị, cơ thể vừa phải chống lại tế bào ung thư, vừa phải đối mặt với tác dụng phụ lên các tế bào lành. Vì vậy, nhu cầu dinh dưỡng của người bệnh trong giai đoạn này cao hơn bình thường. Thực đơn cho người bệnh xạ trị cần đảm bảo cung cấp đầy đủ các nhóm chất sau đây: 

Tăng cường protein và chất béo lành mạnh

Trong quá trình xạ trị, cơ thể bạn cần nhiều protein và chất béo tốt để hỗ trợ quá trình phục hồi. Protein giúp sửa chữa và tái tạo lại các tế bào bị tổn thương. Còn chất béo tốt sẽ giúp giảm viêm và tăng cường hệ miễn dịch.

Để bổ sung đủ protein, bạn nên ăn nhiều trứng, các loại hạt, sữa chua, thịt và cá. Những thực phẩm này sẽ cung cấp cho bạn năng lượng và giúp cơ thể hồi phục nhanh chóng.

Bạn cũng nên chọn những loại chất béo tốt như dầu ô liu, bơ, các loại hạt và hạt lanh. Chúng sẽ giúp cơ thể bạn chống lại bệnh tật và phục hồi các mô bị tổn thương.

Bổ sung Carbohydrate để cung cấp năng lượng

Quá trình điều trị tiêu hao rất nhiều năng lượng của người bệnh. Vì vậy cần cung cấp đủ năng lượng thông qua chế độ ăn uống để giúp người bệnh có đủ sức khỏe chống lại bệnh tật và phục hồi nhanh chóng. 

Bạn có thể nạp đầy năng lượng bằng cách ăn các loại carb phức hợp có trong trái cây, rau củ và ngũ cốc nguyên hạt. Những loại thực phẩm này không chỉ cung cấp năng lượng mà còn chứa nhiều chất xơ, vitamin và khoáng chất tốt cho sức khỏe.

Nên chọn các loại carb chưa qua chế biến nhiều để đảm bảo cơ thể hấp thụ được nhiều dưỡng chất nhé! Vì carb đã qua chế biến thường mất đi nhiều chất dinh dưỡng có lợi.

Bổ sung đủ Vitamin và khoáng chất

Để cơ thể khỏe mạnh và chống lại bệnh tật, chúng ta cần cung cấp đủ vitamin và khoáng chất. Bạn có thể nhận được những dưỡng chất này từ thực phẩm hàng ngày. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bác sĩ có thể khuyên bạn nên bổ sung thêm các loại thực phẩm chức năng để đảm bảo cơ thể luôn đủ đầy. Trước khi sử dụng bất kỳ loại vitamin hoặc thực phẩm chức năng nào, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ.

Uống đủ nước

Xạ trị có thể làm cho cơ thể bạn bị mất nước nhiều hơn bình thường. Uống đủ nước không chỉ giúp bạn cảm thấy khỏe khoắn mà còn hỗ trợ quá trình hồi phục của cơ thể. Nước giúp các tế bào hoạt động tốt, tăng cường hệ miễn dịch và làm dịu các triệu chứng mệt mỏi.

Chia thành nhiều bữa nhỏ

Khi đang điều trị bằng xạ trị, bạn có thể cảm thấy mệt mỏi và gặp khó khăn trong vấn đề ăn uống. Để giúp cơ thể dễ chịu hơn, hãy chia nhỏ các bữa ăn thành nhiều phần nhỏ. Thay vì ăn 3 bữa lớn, hãy ăn 5 bữa nhỏ trong ngày. Cách này sẽ giúp hệ tiêu hóa hoạt động nhẹ nhàng hơn, giảm tình trạng buồn nôn và khó tiêu.

Sau khi ăn, bạn nên ngồi nghỉ một lúc để thức ăn tiêu hóa tốt hơn.

Bạn cũng có thể linh hoạt giờ ăn uống. Nếu không muốn ăn sáng sớm, hãy ăn thêm một bữa nhẹ vào buổi tối. Điều quan trọng là chọn những món ăn lành mạnh và đa dạng để cung cấp đủ dinh dưỡng cho cơ thể.

2. Thực đơn cho người xạ trị nên bổ sung gì và kiêng gì?

Những thực phẩm nên bổ sung vào thực đơn của người xạ trị

Trái cây và rau củ

Trái cây và rau củ là những thực phẩm rất tốt cho sức khỏe. Chúng cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ giúp cơ thể khỏe mạnh, tăng cường hệ miễn dịch. Để tận dụng tối đa lợi ích của chúng, bạn nên ăn nhiều loại rau củ có màu sắc khác nhau mỗi ngày.

Để thay đổi khẩu vị, hãy thử chế biến chúng theo nhiều cách khác nhau như luộc, hấp, xào hoặc làm sinh tố.

Các loại ngũ cốc nguyên hạt

Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, gạo lứt,…giữ lại toàn bộ phần vỏ và mầm hạt, chứa nhiều chất dinh dưỡng hơn so với các loại tinh bột đã qua chế biến như bánh mì trắng. Khi ăn ngũ cốc nguyên hạt, bạn sẽ cảm thấy no lâu hơn, ổn định đường huyết và giảm nguy cơ tăng cân.

Protein nạc

Bạn cần ăn nhiều thực phẩm giàu protein nhưng ít chất béo. Những thực phẩm này bao gồm các loại hải sản, thịt nạc như thịt gà, thịt bò nạc, sữa chua Hy Lạp, trứng gà, các loại đậu (như đậu đen, đậu xanh), các sản phẩm từ đậu nành (như đậu phụ, sữa đậu nành) và các loại hạt (như hạt điều, hạt hạnh nhân). Lưu ý nên chọn các sản phẩm từ đậu nành ít qua chế biến như edamame (một món ăn của Nhật được chế biến từ những hạt đậu tương còn nguyên vỏ) để đảm bảo tốt cho sức khỏe.

Theo khuyến cáo, mỗi người nên có khoảng 10% lượng calo hàng ngày đến từ protein. Tuy nhiên, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của mỗi người, nhu cầu protein có thể cao hơn. Nếu bạn không chắc chắn về lượng protein cần thiết, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ. 

Những thực phẩm không nên bổ sung và thực đơn của người xạ trị

Bệnh nhân đang trong quá trình xạ trị ung thư cần tránh những thực phẩm sau:

Thực phẩm kích thích: Các loại gia vị cay nóng, đồ uống có ga, rượu bia có thể gây kích ứng niêm mạc đường tiêu hóa, làm trầm trọng thêm tình trạng khó tiêu và buồn nôn.

Thực phẩm giàu chất xơ: Mặc dù chất xơ rất tốt cho sức khỏe, tuy nhiên trong giai đoạn xạ trị, việc tiêu thụ quá nhiều chất xơ có thể gây đầy bụng, khó tiêu.

Thực phẩm có tính axit: Các loại trái cây họ cam quýt, cà chua có thể gây kích ứng niêm mạc miệng, làm tăng cảm giác đau rát.

Thực phẩm chế biến sẵn: Thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều muối, đường, chất béo không lành mạnh và các chất phụ gia, không tốt cho sức khỏe tổng thể.

3. Gợi ý thực đơn 7 ngày cho người bệnh xạ trị

Dưới đây là gợi ý mẫu thực đơn 7 ngày dành cho bệnh nhân xạ trị ung thư:

4. Mẹo bổ sung dinh dưỡng khi bạn không muốn ăn

Khi bạn không muốn ăn, hãy thử những cách sau để vẫn đảm bảo đủ dinh dưỡng:

• Ăn nhẹ thường xuyên: Thay vì cố gắng ăn một bữa lớn khi không đói, hãy chia nhỏ bữa ăn thành nhiều phần nhỏ ăn trong ngày. Luôn mang theo đồ ăn nhẹ bên mình để tiện dùng khi cần.
• Bổ sung dinh dưỡng bằng đồ uống: Bột protein là một lựa chọn tuyệt vời. Bạn có thể thêm bột protein vào sinh tố, sữa để tăng cường calo và chất dinh dưỡng. Uống sẽ dễ chịu hơn là ăn khi bạn không có cảm giác thèm ăn.
• Chọn thức ăn mềm: Nếu bạn đang điều trị và gặp khó khăn khi nhai, hãy ưu tiên các loại thức ăn mềm như súp, cháo, sinh tố. Chúng giúp bạn dễ dàng hấp thu chất dinh dưỡng mà không gây đau.
• Ăn cùng bạn bè: Ăn uống cùng người khác có thể giúp bạn cảm thấy vui vẻ và quên đi việc ăn uống. Hãy rủ bạn bè đi ăn hoặc tổ chức những bữa ăn nhỏ tại nhà.

Hi vọng những thông tin có trong bài viết dưới đây sẽ giúp bạn biết cách xây dựng thực đơn cho người xạ trị một cách khoa học để từ đó giúp nâng cao sức khoẻ cho người bệnh cũng như hỗ trợ quá trình điều trị đạt hiệu quả cao nhất!