Dinh dưỡng sau phẫu thuật ở bệnh nhân tiểu đường

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục của người bệnh tiểu đường sau phẫu thuật. Người ta thấy rằng tăng đường huyết trong quá trình phẫu thuật có thể ảnh hưởng đến quá trình lành vết thương, tăng các biến chứng và kéo dài thời gian nằm viện. Bài viết này sẽ đem đến cho quý độc giả những kiến thức cơ bản về ảnh hưởng của việc phẫu thuật và bệnh tiểu đường cùng với dinh dưỡng sau phẫu thuật cho người bệnh tiểu đường.

Nghiên cứu cho thấy rằng người bệnh tiểu đường có tỷ lệ nhập viện phẫu thuật cao hơn người không có tiểu đường. Tác động của quá trình phẫu thuật, nhịn ăn và gián đoạn trong điều trị góp phần vào việc kiểm soát đường huyết kém, là một yếu tố làm tăng tỷ lệ tử vong, tỷ lệ biến chứng và thời gian nằm viện ở bệnh nhân tiểu đường trải qua phẫu thuật.

1. Tổng quan

1.1. Ảnh hưởng của phẫu thuật đến đường huyết ở bệnh nhân tiểu đường

Tình trạng căng thẳng trong phẫu thuật làm tăng các hormone điều hòa ngược như glucagon, epinephrine, cortisol và hormone tăng trưởng. Quá trình này dẫn đến tình trạng kháng insulin, tăng sản xuất glucose ở gan, giảm sử dụng glucose ngoại vi và thiếu hụt insulin tương đối. Từ đó làm thay đổi cân bằng nội môi và dẫn đến tình trạng tăng đường huyết.

Mặt khác, đối với bệnh nhân tiểu đường sử dụng insulin, phẫu thuật đôi khi cũng có thể gây nên tình trạng hạ đường huyết. Hạ đường huyết trong khi phẫu thuật có thể khiến bệnh nhân chậm tỉnh lại sau khi gây mê, thậm chí là tử vong.

1.2. Biến chứng của việc tăng đường máu sau phẫu thuật

Khi lượng đường trong máu tăng cao, cơ thể sẽ sản sinh ra một chất gọi là “cytokine” gây kích thích quá trình viêm. Không chỉ vậy, tăng đường huyết còn làm giảm khả năng hoạt động của các “chiến binh” bảo vệ cơ thể như bạch cầu, suy giảm hệ thống miễn dịch, tạo ra các chất có hại, gây tổn thương tế bào và làm suy yếu hệ thống mạch máu.

Các nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa tình trạng tăng đường huyết sau phẫu thuật với việc kéo dài thời gian nằm viện. Bên cạnh đó, biến chứng như chậm lành vết thương, viêm phổi, nhiễm trùng và các vấn đề về tim mạch cũng xảy ra thường xuyên hơn ở những bệnh nhân này.

1.3. Kiểm soát đường máu ở bệnh nhân tiểu đường sau phẫu thuật

Trong giai đoạn sau phẫu thuật bệnh nhân nên được kiểm soát đường huyết tốt để phòng tránh các biến chứng. Ngoài việc sử dụng thuốc thì chế độ ăn uống và tập luyện cũng đóng vai trò quan trọng. Các giai đoạn sau phẫu thuật sự phối hợp giữa các chuyên khoa và người bệnh là rất quan trọng đối với người bệnh tiểu đường trong quá trình hồi phục. 

2. Hướng dẫn dinh dưỡng cho người bệnh tiểu đường sau phẫu thuật

2.1. Giai đoạn nhịn ăn

Trong giai đoạn nhịn ăn bệnh nhân sẽ được nuôi ăn qua đường tĩnh mạch. Mục tiêu đường huyết là 140-180 mg/dL. Đối với bệnh nhân tiểu đường bổ sung thêm insulin (dextrose, kali và phosphat) tùy thuộc vào lượng đường trong máu và tốc độ truyền dịch cần được duy trì ổn định, không truyền quá nhanh.

2.2. Giai đoạn chuyển đổi qua đường tiêu hóa

2.2.1. Chế độ ăn trong giai đoạn chuyển đổi qua đường tiêu hóa

Cho ăn sớm sau phẫu thuật (trong vòng 24h) có liên quan đến việc giảm biến chứng nhiễm trùng, cải thiện quá trình lành vết thương và giảm thời gian nằm viện. Nên tiếp tục truyền insulin-glucose cho đến khi người bệnh có thể ăn được ít nhất 50% nhu cầu năng lượng, kể cả trong giai đoạn uống nước trong. Việc chuyển từ truyền tĩnh mạch insulin sang tiêm dưới da có thể thực hiện khi bệnh nhân đã ổn định và có thể ăn uống được.

Trong những giờ đầu khi người bệnh còn mệt, chán ăn có thể cho người bệnh uống các dung dịch nước trong.

Khi bệnh nhân có cảm giác thèm ăn: có thể chuyển sang các sản phẩm dinh dưỡng đường tiêu hóa (ONS). Sản phẩm ONS chuyên biệt cho người bệnh tiểu đường nên có chỉ số đường huyết (GI) thấp, làm tăng đường huyết chậm, bổ sung chất xơ, bổ sung hỗn hợp chất béo và đạm.

Sau 24 giờ phẫu thuật, bệnh nhân có thể bắt đầu ăn thức ăn lỏng, chẳng hạn như cháo loãng, súp. Trong những ngày tiếp theo, chế độ ăn có thể đa dạng hơn với các loại thức ăn đặc như cơm, bún, phở. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân ăn uống kém, suy dinh dưỡng cần bổ sung thêm các sản phẩm dinh dưỡng ONS.

2.2.2. Nguyên tắc dinh dưỡng

Lượng calo cần được tính theo nhu cầu năng lượng và tình trạng bệnh lý của từng cá thể.

Kiểm soát cân nặng trong mức mong muốn.

55–60% nhu cầu năng lượng đến từ carbohydrate, nên chọn các loại carbohydrate có chỉ số GI thấp.

Protein là thành phần chức năng và cấu trúc chính của tất cả các tế bào trong cơ thể. Nhu cầu protein nạp vào nên vào khoảng ít nhất là 1,6 g/kg/ngày và lên đến 2,0–3,0 g/kg/ngày thường được khuyến nghị.

Nên tăng cường lượng chất xơ trong khẩu phần ăn hàng ngày, khoảng 20-30g/ngày để phù hợp với hầu hết bệnh nhân và tránh các triệu chứng đường tiêu hóa.

Uống đủ nước cũng rất quan trọng vì quá trình phẫu thuật làm người bệnh mất một lượng dịch.

Nên hạn chế lượng muối nạp vào cơ thể < 5g muối/ngày (2,000 mg Na/ngày), .

Không nên tiêu thụ các đồ uống có cồn và các chất kích thích trong giai đoạn này.

Ăn nhiều rau xanh và một số loại rau củ cùng một số loại trái cây (tránh ăn quá nhiều trái cây vì sẽ làm tăng lượng đường nạp vào cơ thể) để tăng lượng vitamin, chất chống oxy hóa và chất xơ.

3. Sản phẩm Suppro Cerna súp cao năng lượng phù hợp cho người bệnh tiểu đường sau phẫu thuật

3.1. Thành phần và công dụng 

Suppro Cerna là sản phẩm soup dinh dưỡng dành riêng cho người bệnh đái tháo đường. 

Sản phẩm được bổ sung hệ bột đường tiên tiến (đường Maltitol, bột lúa mạch) có chỉ số đường huyết thấp (GI=27) đã được kiểm nghiệm lâm sàng giúp ổn định đường huyết hiệu quả. Cùng với đó, nguồn đạm quý (BCAA) hỗ trợ phục hồi cơ bắp và chất béo không no (MCT, MUFA, PUFA) tốt cho sức khỏe tim mạch. Đặc biệt, sự kết hợp của chất xơ hòa tan (FOS), đông trùng hạ thảo, curcumin và nhóm Sulfo+ không chỉ giúp kiểm soát đường huyết mà còn có tác dụng chống viêm, tăng cường miễn dịch và giảm các biến chứng của bệnh. Nhờ đó, sản phẩm không chỉ cung cấp năng lượng mà còn hỗ trợ toàn diện sức khỏe cho người bệnh tiểu đường.

3.2. Đối tượng sử dụng

Người bệnh đái tháo đường

Người dùng cần bổ sung năng lượng hay hạn chế đường

Người bệnh có vấn đề về nhai nuốt, đặt ống thông

Sản phẩm dành cho người lớn và trẻ em trên 3 tuổi

3.3. Hướng dẫn sử dụng

Cho 90ml nước ấm (50°C) vào tô/chén, hòa tan hoàn toàn 1 gói SUPPRO CERNA. Bạn sẽ có ngay 120ml soup thơm ngon. Nên dùng 2-3 gói mỗi ngày.

Kết luận

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục sau phẫu thuật ở người bệnh tiểu đường. Giai đoạn này, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ điều trị, bác sĩ nội tiết và chuyên gia dinh dưỡng nhằm đem lại kết quả điều trị tốt nhất, hạn chế các biến chứng của bệnh. 

TRẦN THỊ YẾN NGỌC

Thạc sĩ, Bác sĩ Dinh dưỡng

HINU – Giấc mơ dinh dưỡng Việt.