Hướng dẫn áp dụng bữa tối muộn cho bệnh nhân xơ gan

Xơ gan là một bệnh lý mạn tính gây ra bởi sự tổn thương và xơ hóa gan, dẫn đến suy giảm chức năng gan. Việc điều trị xơ gan không chỉ dựa vào thuốc mà còn cần sự kết hợp của chế độ dinh dưỡng hợp lý. Trong đó, bữa tối muộn (Late Evening Snack – LES) đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng và hỗ trợ điều trị xơ gan.

1. Tầm quan trọng của bữa tối muộn đối với bệnh nhân xơ gan

1.1. Tại sao bữa tối muộn cần thiết cho bệnh nhân xơ gan?

Vào năm 2002, ASPEN đã khuyến cáo rằng bệnh nhân xơ gan nên chia lượng thức ăn nạp vào cơ thể thành 4 đến 6 bữa ăn mỗi ngày, bao gồm cả LES. Bữa ăn nhẹ vào buổi tối muộn có triển vọng nhất như một biện pháp can thiệp để đảo ngược tình trạng kháng đồng hóa và teo cơ ở bệnh xơ gan. 

Ở những bệnh nhân bị xơ gan, khả năng dự trữ và giải phóng glycogen (nguồn năng lượng) của gan bị suy yếu, dẫn đến tình trạng thiếu hụt năng lượng. Do đó, khi một bệnh nhân xơ gan thức dậy vào buổi sáng sau khi ăn lần cuối vào lúc 7 giờ tối ngày hôm trước, họ sẽ bị đói ở mức độ tương đương với một người khỏe mạnh đã nhịn ăn trong 3 ngày, gây ra nhiều tổn thương hơn cho cơ thể vào mỗi buổi sáng. Một bữa ăn nhẹ vào cuối buổi tối (LES) giúp rút ngắn thời gian nhịn ăn kéo dài này giúp bảo tồn khối lượng cơ xương bằng cách giảm phân giải và tăng tổng hợp protein.

1.2. Lợi ích của bữa tối muộn đối với bệnh nhân xơ giảm

1. Ngăn ngừa suy dinh dưỡng và chứng teo cơ cho bệnh nhân xơ gan.
2. Ổn định lượng đường trong máu, hạn chế tình trạng tăng đột biến glucose và insulin.

Bữa tối muộn là chiến lược dinh dưỡng hiệu quả ở bệnh nhân xơ gan

2. Hướng dẫn áp dụng bữa tối muộn cho bệnh nhân xơ gan

2.1. Thời gian ăn hợp lý

Bữa tối muộn nên cách bữa ăn tối chính trong ngày từ 3 – 4 giờ và nên ăn khi đi ngủ từ 1 – 2 giờ để hạn chế tình trạng trào ngược dạ dày thực quản.

2.2. Nhu cầu năng lượng

Bữa tối muộn nên chứa năng lượng từ 200 – 250 kcal. Trong đó phải chứa 50g carbohydrate. Ngoài carbohydrate, hiện tại vẫn chưa có khuyến nghị cụ thể về các nhóm chất dinh dưỡng khác.

2.2. Lựa chọn thực phẩm cho bữa tối muộn

Để bữa tối muộn mang lại hiệu quả tốt nhất, bệnh nhân xơ gan cần lưu ý lựa chọn thực phẩm phù hợp:

• Carbohydrate: Nên lựa chọn carbohydrate phức tạp như ngũ cốc nguyên hạt (yến mạch, gạo lứt,…), khoai tây, khoai lang,…
• Protein: Nên chọn các nguồn protein dễ tiêu hóa như thịt gà, cá, trứng, sữa, hoặc các loại hạt, đậu.
• Chất béo: Lựa chọn chất béo không bão hòa như: dầu ô liu, dầu hạt cải, dầu hướng dương,… và các loại hạt như hạt chia, hạt lanh, hạt óc chó,…
• Tránh thực phẩm khó tiêu, có gia vị cay nóng và nhiều chất béo bão hòa như thực phẩm chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn, và các loại mỡ động vật như mỡ heo, bò, và nội tạng động vật.

Lựa chọn thực phẩm cho bữa tối rất quan trọng với bệnh nhân xơ gan

3. Các lưu ý khi áp dụng bữa tối muộn ở bệnh 

LES là một biện pháp can thiệp đơn giản, an toàn và không tốn kém, nhưng bệnh nhân phải lưu ý cần phải thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose đường uống 75g để đánh giá khả năng dung nạp glucose nhằm xác định bệnh nhân nào phù hợp nhất để sử dụng LES. Đồng thời, LES cũng chứa lượng calo cao do đó cần phải điều chỉnh năng lượng giữa các bữa ăn khác cho phù hợp để tránh dư thừa năng lượng.

Bữa tối muộn (LES) là yếu tố quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị xơ gan, giúp ngăn ngừa suy dinh dưỡng và teo cơ, đồng thời ổn định lượng đường trong máu. Việc áp dụng chế độ ăn hợp lý sẽ giúp tăng hiệu quả điều trị và tăng chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Trương Ái Trân 

Cử nhân dinh dưỡng 

HINU Giấc mơ dinh dưỡng Việt