Tác động của việc bỏ bữa sáng đến đường huyết

Nhiều người sau khi biết mình bị tiểu đường bắt đầu sợ bữa sáng. Có người chỉ uống cà phê. Có người nhịn hoàn toàn đến trưa. Có người nghĩ rằng không ăn sáng thì đường huyết sẽ “đẹp” hơn vì không có thức ăn đi vào cơ thể.

Cách nghĩ này rất dễ hiểu, nhưng không phải lúc nào cũng đúng.

Bữa sáng không chỉ là một bữa ăn riêng lẻ. Nó có thể ảnh hưởng đến cảm giác đói, năng lượng, cách lựa chọn món và lượng ăn trong phần còn lại của ngày. Với người đang dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, việc bỏ bữa còn có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết nếu lượng ăn không khớp với kế hoạch điều trị.

Bỏ bữa sáng có giúp đường huyết tốt hơn không?

Không nên xem bỏ bữa sáng là một cách đơn giản để kiểm soát đường huyết.

Đúng là khi không ăn, đường huyết sau bữa sáng có thể không tăng theo kiểu sau ăn. Nhưng vấn đề thường xuất hiện ở phần sau của ngày. Khi bỏ bữa sáng, nhiều người đến gần trưa sẽ đói hơn, mệt hơn và dễ ăn nhanh, ăn nhiều hơn dự tính.

Một nghiên cứu ở người mắc đái tháo đường type 2 cho thấy bỏ bữa sáng làm tăng đáp ứng đường huyết sau bữa trưa và bữa tối trong nhóm nghiên cứu. Điều này cho thấy bữa sáng có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể xử lý glucose ở các bữa sau, dù phản ứng thực tế vẫn khác nhau giữa từng người.

Vì vậy, thay vì hỏi “bỏ bữa sáng có làm đường huyết thấp hơn không?”, câu hỏi phù hợp hơn là: “Cách ăn sáng của tôi có giúp cả ngày ăn uống ổn định hơn không?”

Vì sao bỏ bữa sáng dễ dẫn đến ăn bù?

Khi nhịn từ tối hôm trước đến trưa hôm sau, cơ thể có thể rơi vào trạng thái rất đói. Lúc này, nhiều người sẽ khó chọn món một cách bình tĩnh.

Thay vì ăn theo kế hoạch, họ ăn theo cái đói:

• Gọi phần ăn lớn hơn.
• Ăn nhanh hơn.
• Ít để ý rau và nguồn đạm.
• Dễ chọn món tiện, nhiều tinh bột hoặc nhiều dầu mỡ.
• Uống thêm đồ ngọt vì thấy mệt.

Với người tiểu đường, việc ăn dồn một lượng lớn vào bữa trưa có thể khiến bữa ăn khó kiểm soát hơn. Điều này không có nghĩa ai bỏ bữa sáng cũng sẽ ăn bù, nhưng đây là vòng lặp rất thường gặp trong thực tế.

Bỏ bữa sáng có thể gây hạ đường huyết ở ai?

Người đang dùng insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết cần đặc biệt cẩn trọng.

ADA lưu ý rằng việc ăn ít hơn dự định, ăn ít carbohydrate hơn kế hoạch hoặc bỏ bữa/bữa phụ có thể dẫn đến hạ đường huyết. Các dấu hiệu hạ đường huyết có thể gồm run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, đói cồn cào, chóng mặt, lú lẫn hoặc mệt bất thường.

Nếu bạn đang dùng thuốc điều trị tiểu đường, không nên tự bỏ bữa sáng hoặc thay đổi lịch ăn theo trend nhịn ăn mà chưa trao đổi với bác sĩ. Khi có triệu chứng nghi hạ đường huyết, hãy xử trí theo kế hoạch đã được nhân viên y tế hướng dẫn và liên hệ cơ sở y tế nếu triệu chứng nặng hoặc không cải thiện.

Một bữa sáng phù hợp nên có gì?

Bữa sáng cho người tiểu đường không cần cầu kỳ. Điều quan trọng là đủ để cơ thể có sức và không khiến bạn đói quá mức vào bữa sau.

Có thể bắt đầu bằng ba nhóm:

• Nguồn đạm: trứng, đậu phụ, cá, thịt nạc, sữa chua không đường hoặc các lựa chọn phù hợp với tình trạng cá nhân.
• Rau hoặc chất xơ: dưa leo, cà chua, xà lách, rau luộc, rau trong bánh mì hoặc món nước.
• Một phần carbohydrate phù hợp: bánh mì nguyên cám, khoai, cơm nhỏ, bún, phở hoặc ngũ cốc nguyên hạt tùy thói quen và kế hoạch ăn.

ADA gợi ý mô hình Diabetes Plate gồm nửa đĩa rau không tinh bột, một phần tư nguồn đạm và một phần tư carbohydrate chất lượng. Đây là khung trực quan để xây bữa ăn, không phải công thức cứng cho tất cả mọi người.

Ví dụ bữa sáng dễ áp dụng

Bạn có thể tham khảo các gợi ý sau và điều chỉnh theo tình trạng cá nhân:

• Trứng luộc, dưa leo, cà chua và một phần bánh mì nguyên cám.
• Đậu phụ, rau luộc và một phần khoai.
• Phở hoặc bún với phần bánh/bún phù hợp, thêm rau và nguồn đạm.
• Cơm nhỏ với cá, trứng hoặc đậu phụ và rau.
• Sữa chua không đường kèm một phần trái cây phù hợp, nếu được chuyên gia tư vấn phù hợp với nhu cầu.

Điểm quan trọng là không biến bữa sáng thành “toàn tinh bột” hoặc “không có gì ngoài cà phê”. Bữa sáng nên giúp bạn đi qua buổi sáng với năng lượng ổn định hơn, không phải tạo thêm áp lực.

Khi nào cần hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng?

Bạn nên hỏi thêm chuyên gia nếu:

• Đang dùng insulin hoặc thuốc có nguy cơ hạ đường huyết.
• Hay run tay, vã mồ hôi, hồi hộp hoặc chóng mặt khi bỏ bữa.
• Đường huyết sau bữa trưa thường dao động nhiều.
• Thường xuyên bỏ bữa sáng vì sợ ăn sai.
• Đang sụt cân, ăn uống kém hoặc mệt kéo dài.
• Có bệnh thận, tim mạch, tiêu hóa hoặc chế độ ăn riêng.

Mỗi người tiểu đường có thuốc, mức vận động, cân nặng và bệnh lý đi kèm khác nhau. Vì vậy, lịch ăn và khẩu phần cũng cần được cá thể hóa.

Kết luận

Người tiểu đường không nên tự ý bỏ bữa sáng chỉ vì sợ đường huyết tăng.

Bỏ bữa sáng có thể khiến bạn đói nhiều hơn, dễ ăn bù vào bữa trưa và có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết nếu đang dùng insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết. Một bữa sáng phù hợp không cần cầu kỳ, nhưng nên có nguồn đạm, rau hoặc chất xơ và một phần carbohydrate được điều chỉnh theo tình trạng cá nhân.

Ăn đúng không phải là nhịn cho yên tâm. Ăn đúng là để cơ thể có sức và cả ngày ăn uống bớt bị kéo theo nỗi sợ.