Vì sao người tiểu đường càng ăn ít càng dễ suy nhược?

Sau khi được chẩn đoán tiểu đường, không ít người thay đổi bữa ăn theo hướng rất cực đoan: giảm mạnh cơm, bỏ trái cây, không dám ăn bữa phụ và chỉ ăn một ít rau cùng vài miếng thịt hoặc cá.

Ban đầu, nhiều người nghĩ như vậy là “kiêng tốt”. Họ tin rằng ăn càng ít thì đường huyết sẽ càng dễ kiểm soát. Nhưng sau một thời gian, một số người lại thấy cơ thể mệt hơn, nhanh đói, giảm cân, yếu chân hoặc làm những việc quen thuộc cũng thấy đuối sức.

Điều này cho thấy một điểm rất quan trọng: kiểm soát đường huyết không đồng nghĩa với ăn thật ít. Người tiểu đường vẫn cần một bữa ăn đủ năng lượng, đủ đạm và phù hợp với thuốc điều trị, mức vận động cũng như tình trạng sức khỏe riêng.

Ăn ít có phải là cách tốt để kiểm soát đường huyết?

Không nên đánh giá một chế độ ăn chỉ bằng việc ăn ít hay nhiều.

Đúng là thực phẩm chứa carbohydrate như cơm, bún, bánh mì, khoai hoặc trái cây có thể ảnh hưởng đến đường huyết. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người tiểu đường phải cắt bỏ gần như toàn bộ nhóm thực phẩm này.

Kế hoạch dinh dưỡng cho người tiểu đường nên được cá thể hóa theo thuốc đang dùng, cân nặng, mức vận động, bệnh lý đi kèm và mục tiêu điều trị. ADA nhấn mạnh dinh dưỡng là một phần quan trọng của quản lý tiểu đường và người bệnh nên cùng đội ngũ y tế xây dựng kế hoạch ăn phù hợp với chính mình.

Mục tiêu không phải là làm bữa ăn nhỏ nhất có thể. Mục tiêu là xây bữa ăn đủ chất, có thể duy trì lâu dài và phù hợp với cơ thể.

Vì sao ăn quá ít có thể khiến cơ thể yếu đi?

Cơ thể cần năng lượng để duy trì các hoạt động cơ bản như đi lại, làm việc, ngủ nghỉ, hô hấp và phục hồi sau bệnh. Khi bữa ăn quá ít trong thời gian dài, cơ thể có thể không nhận đủ năng lượng cần thiết.

Bên cạnh đó, đạm là chất dinh dưỡng quan trọng giúp duy trì khối cơ. Nếu người bệnh ăn quá ít, đặc biệt là thiếu đạm, cơ thể có thể khó duy trì sức cơ như trước. Người lớn tuổi mắc tiểu đường càng cần chú ý hơn, vì thiếu dinh dưỡng và thiếu đạm có thể làm tăng nguy cơ giảm khối cơ, suy yếu và dễ tổn thương hơn.

Mất cơ không phải lúc nào cũng nhìn thấy ngay trên cân nặng. Có người không giảm cân nhiều nhưng vẫn thấy chân yếu hơn, đi bộ chậm hơn, đứng lên ngồi xuống khó hơn hoặc cầm những vật nhẹ cũng nhanh mỏi.

Vì vậy, khi người tiểu đường nói “tôi ăn ít để tốt cho đường huyết”, gia đình không nên chỉ nhìn chỉ số đường mà cần quan sát cả sức khỏe tổng thể.

Không phải cứ sụt cân là tín hiệu tốt

Với một số người thừa cân, giảm cân có kế hoạch dưới hướng dẫn chuyên môn có thể là một phần của quá trình quản lý sức khỏe. Nhưng sụt cân không chủ đích, ăn uống kém, mệt kéo dài hoặc giảm sức cơ không nên được xem là “tin vui”.

Sụt cân không rõ lý do có thể liên quan đến việc ăn không đủ, nhưng cũng có thể có nhiều nguyên nhân khác như đường huyết kiểm soát chưa tốt, bệnh tiêu hóa, bệnh thận, nhiễm trùng, thiếu máu hoặc các vấn đề sức khỏe khác.

Vì vậy, người bệnh không nên tự kết luận rằng mình “gầy đi vì kiêng tốt”. Nếu sụt cân không chủ đích hoặc mệt hơn rõ rệt, cần trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân.

Bỏ bữa hoặc cắt cơm đột ngột còn có thể gây hạ đường huyết

Người đang dùng insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết cần đặc biệt thận trọng khi thay đổi lượng ăn.

Nếu bỏ bữa, ăn ít hơn kế hoạch hoặc cắt giảm mạnh carbohydrate mà vẫn dùng thuốc theo liều cũ, nguy cơ hạ đường huyết có thể tăng lên. Các triệu chứng có thể gồm run tay, hồi hộp, vã mồ hôi, đói cồn cào, chóng mặt, lú lẫn hoặc mệt bất thường.

Khi có các triệu chứng này, người bệnh nên xử trí theo kế hoạch hạ đường huyết đã được bác sĩ hướng dẫn. Nếu triệu chứng nặng, không cải thiện, có lú lẫn, ngất hoặc không thể tự ăn uống, cần liên hệ cơ sở y tế khẩn cấp.

Không nên tự ý bỏ bữa, cắt cơm hoặc thay đổi khẩu phần lớn chỉ vì nghe một mẹo trên mạng.

Bữa ăn cho người tiểu đường nên nhìn như thế nào?

Một bữa ăn không cần phức tạp, nhưng nên có sự cân bằng.

Bạn có thể bắt đầu bằng cách nhìn đĩa ăn theo ba nhóm:

• Rau không tinh bột như rau cải, bí xanh, bông cải, dưa leo, cà chua hoặc rau muống.
• Nguồn đạm như cá, thịt nạc, trứng, tôm, đậu phụ hoặc các loại đậu phù hợp.
• Một phần thực phẩm giàu carbohydrate như cơm, khoai, bún, phở hoặc bánh mì được điều chỉnh theo nhu cầu cá nhân.

Mô hình Diabetes Plate của ADA sử dụng cách chia trực quan: khoảng một nửa đĩa là rau không tinh bột, một phần tư là nguồn đạm và một phần tư là carbohydrate chất lượng. Đây là một khung tham khảo, không phải công thức cứng cho tất cả mọi người.

Người tiểu đường không cần ăn thật nhiều. Nhưng một bữa chỉ có rau, vài miếng thức ăn hoặc vài thìa cơm thường khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu lâu dài.

Khi nào nên đi khám hoặc hỏi chuyên gia dinh dưỡng?

Bạn nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Ăn ngày càng ít nhưng không biết nên ăn gì.
• Sụt cân không chủ đích.
• Mệt kéo dài, yếu chân tay hoặc dễ chóng mặt.
• Khó đứng lên ngồi xuống, đi bộ chậm hơn hoặc dễ mỏi hơn trước.
• Thường xuyên bỏ bữa vì sợ đường huyết tăng.
• Có các cơn run tay, vã mồ hôi, hồi hộp hoặc lú lẫn.
• Đang dùng insulin, thuốc hạ đường huyết hoặc có bệnh thận, tim mạch, tiêu hóa.

Đây là những trường hợp cần đánh giá cá thể hóa, vì cùng một bữa ăn có thể phù hợp với người này nhưng không phù hợp với người khác.

Kết luận

Người tiểu đường không cần ăn thật ít để chứng minh mình đang kiểm soát bệnh tốt.

Ăn quá ít kéo dài, đặc biệt khi thiếu đạm và năng lượng, có thể khiến cơ thể mệt hơn, giảm sức cơ và dễ suy nhược hơn. Điều quan trọng là ăn đủ, ăn phù hợp và không tự thay đổi lớn khi đang dùng thuốc điều trị.

Ăn đúng không phải là ăn khổ. Ăn đúng là để cơ thể có sức, bữa ăn có niềm vui và hành trình kiểm soát tiểu đường bền vững hơn.