Bữa phụ cho người tiểu đường: Nên ăn gì và khi nào?

Bữa phụ có thể giúp bổ sung năng lượng và dinh dưỡng trong những ngày khoảng cách giữa các bữa chính kéo dài. Tuy nhiên, không phải người tiểu đường nào cũng cần ăn bữa phụ và cũng không nên hiểu rằng cứ đói là phải ăn thêm. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm phù hợp, kiểm soát khẩu phần và bố trí bữa phụ dựa trên bữa chính, mức độ vận động, thuốc đang sử dụng cũng như tình trạng sức khỏe của từng người.

Vậy bữa phụ cho người tiểu đường nên ăn gì, ăn lúc nào và lựa chọn ra sao? Dưới đây là những nguyên tắc đơn giản có thể tham khảo.

1. Người tiểu đường có nhất thiết phải ăn bữa phụ không?

Câu trả lời là không nhất thiết.

Nhu cầu ăn bữa phụ phụ thuộc vào tổng năng lượng trong ngày, khoảng cách giữa các bữa chính, tình trạng dinh dưỡng, mức độ vận động và phác đồ điều trị của mỗi người.

Ví dụ, một người ăn đủ ba bữa chính, khoảng cách giữa các bữa không quá dài và không có nhu cầu bổ sung thêm năng lượng có thể không cần bữa phụ.

Ngược lại, bữa phụ có thể được cân nhắc khi:

• Khoảng cách giữa hai bữa chính kéo dài.
• Người lớn tuổi ăn được ít trong mỗi bữa và cần chia nhỏ khẩu phần.
• Người bệnh có nhu cầu bổ sung thêm năng lượng hoặc dinh dưỡng.
• Có hoạt động thể chất kéo dài hoặc thay đổi lịch sinh hoạt.
• Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị chia nhỏ bữa ăn.

Đặc biệt, những người đang sử dụng insulin hoặc một số thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết không nên tự ý thay đổi lịch ăn. Thời điểm và lượng thức ăn cần được cá nhân hóa dựa trên phác đồ điều trị.

Bữa phụ vì vậy nên được xem là một phần trong tổng chế độ ăn của cả ngày, chứ không phải một bữa ăn “thêm vào” mà không tính đến tổng năng lượng và carbohydrate.

2. Bữa phụ cho người tiểu đường nên đáp ứng những tiêu chí nào?

Thay vì chỉ hỏi “ăn món gì?”, người tiểu đường nên quan tâm đến cách lựa chọn bữa phụ.

Khẩu phần vừa phải

Một lỗi thường gặp là bữa phụ nhỏ nhưng khẩu phần lại quá lớn, khiến tổng năng lượng và carbohydrate trong ngày tăng lên đáng kể.

Bữa phụ nên vừa đủ với nhu cầu của cơ thể và không biến thành “bữa chính thứ tư”.

Chú ý lượng carbohydrate

Carbohydrate là nhóm chất có ảnh hưởng trực tiếp đến đường huyết sau ăn. Vì vậy, khi chọn bữa phụ, cần quan tâm không chỉ thực phẩm có ngọt hay không mà còn đến lượng carbohydrate thực tế trong khẩu phần.

Một sản phẩm ghi “không thêm đường” cũng chưa đồng nghĩa với việc có thể sử dụng không giới hạn.

Ưu tiên thực phẩm có chất xơ

Chất xơ có trong rau củ, một số loại trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và đậu.

Khi xây dựng bữa phụ, lựa chọn nguồn carbohydrate đi kèm chất xơ thường giúp khẩu phần cân đối hơn so với các loại bánh kẹo, nước ngọt hoặc thực phẩm tinh chế.

Kết hợp thêm đạm hoặc chất béo tốt

Thay vì chỉ ăn một thực phẩm chứa carbohydrate đơn lẻ, có thể kết hợp cùng nguồn đạm hoặc chất béo phù hợp.

Ví dụ, một lượng trái cây vừa phải có thể kết hợp với sữa chua không đường hoặc một lượng nhỏ các loại hạt.

Cách phối hợp này giúp bữa phụ có đầy đủ dinh dưỡng hơn và tạo cảm giác no lâu hơn.

3. Người tiểu đường nên ăn gì vào bữa phụ?

Không có một thực đơn duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Tuy nhiên, một số nhóm thực phẩm có thể được cân nhắc.

Trái cây với khẩu phần hợp lý

Người tiểu đường không cần loại bỏ hoàn toàn trái cây.

Điều cần chú ý là loại trái cây, độ chín và đặc biệt là khẩu phần. Nên ưu tiên ăn trái cây nguyên miếng thay vì nước ép để giữ lại chất xơ và dễ kiểm soát lượng sử dụng hơn.

Sữa chua không đường

Sữa chua không đường có thể là lựa chọn tiện lợi cho bữa phụ. Khi mua sản phẩm đóng gói, người dùng vẫn nên đọc bảng thành phần và thông tin dinh dưỡng để kiểm tra lượng carbohydrate.

Các loại hạt

Hạnh nhân, óc chó, hạt điều hoặc các loại hạt không tẩm đường, mật ong có thể được sử dụng với lượng vừa phải.

Dù giàu chất béo tốt, các loại hạt cũng có năng lượng tương đối cao nên không nên ăn quá nhiều.

Trứng hoặc thực phẩm giàu đạm

Một quả trứng luộc hoặc một khẩu phần nhỏ thực phẩm giàu protein cũng có thể phù hợp trong một số trường hợp, tùy theo chế độ ăn và tình trạng sức khỏe.

Sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt

Với người khó chuẩn bị thực phẩm hoặc cần một lựa chọn thuận tiện, có thể cân nhắc sản phẩm dinh dưỡng được thiết kế dành cho người cần kiểm soát đường huyết.

Khi lựa chọn, nên xem xét tổng thể các yếu tố như:

• Hàm lượng carbohydrate.
• Chất xơ.
• Protein.
• Tổng năng lượng.
• Chỉ số GI nếu sản phẩm có dữ liệu được công bố.

Không nên lựa chọn chỉ dựa trên thông điệp quảng cáo “ít ngọt” hoặc “không đường”.

4. Khi nào người tiểu đường nên ăn bữa phụ?

Không có một khung giờ cố định áp dụng cho tất cả mọi người.

Bữa phụ thường được cân nhắc khi khoảng cách giữa hai bữa chính khá dài, chẳng hạn giữa bữa sáng và bữa trưa hoặc giữa bữa trưa và bữa tối.

Một nguyên tắc dễ nhớ là:

Không ăn bữa phụ chỉ vì đến “đúng giờ”, mà hãy xem xét nhu cầu thực tế của cơ thể và tổng kế hoạch dinh dưỡng trong ngày.

Người bệnh cũng nên tránh thói quen ăn vặt liên tục từ sáng đến tối. Việc “nhấm nháp” nhiều lần khiến tổng năng lượng và carbohydrate khó kiểm soát hơn.

Nếu cảm thấy thường xuyên đói dữ dội, mệt, run tay, vã mồ hôi hoặc có biểu hiện nghi ngờ hạ đường huyết, đặc biệt khi đang sử dụng thuốc điều trị, cần kiểm tra đường huyết nếu có điều kiện và xử trí theo hướng dẫn của nhân viên y tế thay vì chỉ tự bổ sung bữa phụ một cách tùy ý.

5. Chỉ số GI có phải yếu tố duy nhất khi chọn bữa phụ?

Câu trả lời là: Không.

GI phản ánh mức độ làm tăng đường huyết của thực phẩm chứa carbohydrate trong những điều kiện thử nghiệm nhất định. Đây là một thông tin hữu ích, nhưng không nên sử dụng riêng lẻ để kết luận một thực phẩm “tốt” hay “xấu”.

Trong thực tế, đáp ứng đường huyết còn chịu ảnh hưởng bởi:

• Lượng carbohydrate thực tế ăn vào.
• Khẩu phần.
• Thành phần của cả bữa ăn.
• Cách chế biến.
• Mức độ vận động.
• Tình trạng chuyển hóa của từng người.

Vì vậy, khi chọn bữa phụ, cần nhìn toàn bộ khẩu phần thay vì chỉ tìm thực phẩm có GI thấp.

6. Suppro Cerna – Một lựa chọn bổ sung dinh dưỡng cho bữa phụ

Với những người cần một bữa phụ thuận tiện, Suppro Cerna là sản phẩm bổ sung dinh dưỡng dành cho người cần kiểm soát đường huyết.

Sản phẩm có GI lâm sàng = 27, đồng thời cung cấp các thành phần dinh dưỡng như protein và chất xơ, phù hợp để cân nhắc như một lựa chọn bổ sung trong chế độ dinh dưỡng hằng ngày tùy theo nhu cầu của từng người.

Suppro Cerna có hai quy cách:

• Lon 800g: thuận tiện cho nhu cầu sử dụng thường xuyên tại nhà.
• Hộp 12 gói x 30g: định lượng sẵn, tiện mang theo khi đi làm, đi chơi hoặc đi xa.

Việc sử dụng sản phẩm vẫn cần được tính trong tổng năng lượng và khẩu phần của cả ngày, không nên xem là phần bổ sung “không giới hạn”.

7. Bữa phụ hợp lý bắt đầu từ việc hiểu đúng nhu cầu cơ thể

Bữa phụ cho người tiểu đường không đơn giản là tìm một món “không đường”.

Một bữa phụ phù hợp cần dựa trên khẩu phần vừa phải, lượng carbohydrate hợp lý, thành phần dinh dưỡng cân đối và thời điểm phù hợp với sinh hoạt của từng người.

Quan trọng hơn, không nên vì lo sợ đường huyết mà nhịn ăn quá mức, nhưng cũng không nên ăn thêm liên tục chỉ với suy nghĩ “ăn ít một thì không sao”.

Hiểu đúng – chọn đúng – ăn vừa đủ sẽ giúp chế độ dinh dưỡng của người tiểu đường trở nên chủ động và dễ duy trì hơn mỗi ngày.