Phân biệt dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose

Sữa là nguồn dinh dưỡng thiết yếu, tuy nhiên không phải ai đều có thể tiêu hóa sữa một cách bình thường. Hai vấn đề phổ biến liên quan đến sữa là dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose. Dù có nhiều triệu chứng tương đồng, đây là hai tình trạng hoàn toàn khác biệt về cơ chế, tác động và cách xử lý. Hiểu rõ sự khác biệt sẽ giúp cha mẹ và người chăm sóc có hướng xử lý phù hợp, đảm bảo sức khỏe tối ưu cho trẻ.

1. Dị ứng đạm sữa bò

Dị ứng đạm sữa bò là phản ứng bất thường của hệ miễn dịch đối với protein trong sữa bò, chẳng hạn như casein hoặc whey. Khi hệ miễn dịch nhận diện đạm sữa là tác nhân gây hại, nó kích hoạt các phản ứng bảo vệ, dẫn đến những biểu hiện dị ứng.

Nguyên nhân và cơ chế:

• Dị ứng đạm sữa bò xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể sản sinh ra kháng thể IgE để chống lại protein sữa.
• Tình trạng này thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi, đặc biệt ở những trẻ có tiền sử gia đình mắc các bệnh dị ứng như hen suyễn, chàm hoặc viêm mũi dị ứng.

Kháng thể IgE

Triệu chứng:

Triệu chứng của dị ứng đạm sữa bò có thể xuất hiện ngay lập tức sau khi tiêu thụ sữa hoặc vài giờ, thậm chí vài ngày sau đó:

• Hệ tiêu hóa: Nôn, tiêu chảy, đau bụng, phân có máu hoặc nhầy.
• Da: Mề đay, phát ban, phù nề, ngứa.
• Hô hấp: Nghẹt mũi, ho, khò khè, khó thở.
• Trường hợp nghiêm trọng: Sốc phản vệ (hiếm gặp) với biểu hiện khó thở nghiêm trọng, huyết áp tụt và đe dọa tính mạng.

Trẻ bị dị ứng đạm sữa bò

 Đối tượng thường gặp:

• Trẻ em dưới 3 tuổi là đối tượng dễ bị dị ứng đạm sữa bò nhất.
• Nguy cơ cao hơn ở trẻ có tiền sử gia đình mắc dị ứng hoặc các bệnh lý liên quan đến hệ miễn dịch.

Chẩn đoán: Để chẩn đoán tình trạng dị ứng đạm sữa bò, người có triệu chứng dị ứng có thể dựa trên tiền sử bệnh và triệu chứng xuất hiện khi sử dụng sữa. Các xét nghiệm như test lẩy da, đo IgE đặc hiệu, hoặc thử nghiệm loại trừ thực phẩm dưới sự giám sát y tế sẽ cho kết quả chính xác về tình trạng dị ứng.

Xử lý và phòng ngừa:

• Loại bỏ hoàn toàn sữa bò và các sản phẩm từ sữa khỏi chế độ ăn.
• Đối với trẻ bú mẹ nên tiếp tục bú mẹ, nhưng mẹ cần tránh tiêu thụ sữa bò. Nếu dùng sữa công thức, lựa chọn sữa thủy phân hoàn toàn hoặc sữa công thức amino acid.

2.Bất dung nạp lactose

Bất dung nạp lactose là tình trạng cơ thể không thể tiêu hóa đường lactose – loại đường tự nhiên có trong sữa và các sản phẩm từ sữa.

Nguyên nhân và cơ chế:

Lactose cần enzyme lactase ở ruột non để phân giải thành glucose và galactose – hai loại đường đơn mà cơ thể dễ hấp thụ. Khi thiếu hụt hoặc không có lactase, lactose không được tiêu hóa sẽ di chuyển xuống đại tràng, nơi nó bị vi khuẩn lên men, dẫn đến các triệu chứng bất dung nạp.

Bất dung nạp Lactose

Triệu chứng:

• Các triệu chứng chủ yếu liên quan đến hệ tiêu hóa, xuất hiện trong vài giờ sau khi tiêu thụ sữa hoặc sản phẩm từ sữa:
• Đầy hơi, chướng bụng.
• Tiêu chảy.
• Đau bụng, co thắt ruột.
• Nôn mửa (ít phổ biến hơn).

Đối tượng thường gặp:

• Trẻ em trên 3 tuổi, thanh thiếu niên và người trưởng thành thường gặp tình trạng này hơn do mức độ lactase tự nhiên giảm dần theo tuổi tác.
• Một số nhóm dân tộc có tỷ lệ bất dung nạp lactose cao hơn, chẳng hạn như người Đông Á hoặc người châu Phi.

Chẩn đoán: Có thể chẩn đoán tình trạng bất dung nạp lactose dựa vào triệu chứng và tiền sử tiêu thụ thực phẩm chứa lactose. Test hơi thở hydrogen, kiểm tra lượng lactose không tiêu hóa tạo ra khí hydro trong hơi thở cũng là một biện pháp giúp bạn phát hiện tình trạng bất dung nạp lactose.

Xử lý và phòng ngừa:

• Hạn chế hoặc tránh các thực phẩm chứa lactose.
• Sử dụng sữa không lactose hoặc men lactase để hỗ trợ tiêu hóa.
• Các sản phẩm từ sữa lên men như sữa chua thường dễ dung nạp hơn.

Các sản phẩm không chứa Lactose

3. Phân biệt dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose

Dù cả hai tình trạng này đều liên quan đến sữa và có thể khiến các đối tượng gặp phải khó khăn trong tiêu hóa, chúng khác nhau hoàn toàn về cơ chế, triệu chứng và cách xử lý.

Lưu ý quan trọng:

• Người dị ứng đạm sữa bò không thể tiêu thụ bất kỳ sản phẩm nào từ sữa, kể cả các sản phẩm đã giảm hoặc loại bỏ lactose.
• Người bất dung nạp lactose vẫn có thể dung nạp một lượng nhỏ lactose hoặc sử dụng sản phẩm thay thế như sữa không lactose.

Kết luận

Dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose là hai tình trạng khác nhau nhưng đều ảnh hưởng đến khả năng tiêu hóa sữa và sản phẩm từ sữa. Hiểu rõ cơ chế và triệu chứng của từng vấn đề sẽ giúp chúng ta có cách xử lý phù hợp, bảo vệ sức khỏe và đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ. Nếu gặp bất kỳ nghi ngờ nào về tình trạng dinh dưỡng, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được hướng dẫn cụ thể.

CNDD. Lê Thị Ánh Sáng
HINU – Giấc mơ dinh dưỡng Việt